Ik zie de trend steeds vaker voorbijkomen: een shotglaasje pure olijfolie, elke ochtend achterovergeslagen als startschot van de dag. Werkt zoiets echt, of is het vooral een hype die goed oogt op social media?
Ik proef dagelijks olijfolie en ook bij ons thuis speelt olijfolie een centrale rol in wat er op tafel komt. Maar ik kijk ook graag naar wat er wetenschappelijk onderbouwd is.
Hier is hoe ik erover denk, met input van een expert.
Wat is een olijfolie shot precies?
Een olijfolie shot is simpelweg een klein glaasje pure extra vergine olijfolie met veel polyfenolen zoals bijvoorbeeld de Brisighella D.O.P. van Palazzo di Varignana of de 501 Altitudo van Agresti.
Meestal bevat het shot één tot twee eetlepels (ongeveer 15 tot 20 ml). Dat is de hoeveelheid die is afgeleid van de EU-gezondheidsclaim voor olijfolie (daarover verderop meer).
Sommige mensen drinken hem puur, anderen mengen er citroensap doorheen. Ook dat shot citroensap met olijfolie is een trend die het goed doet op sociale. Tik-tok staat er vol mee en onlangs zweerde Paul Anka nog bij het goedje op zijn Instagram kanaal.
Er wordt in ieder geval beweerd dat het hartstikke gezond is.
De meest gehoorde variant blijft toch nog wel een eetlepel extra vergine olijfolie op een nuchtere maag, vlak voor het ontbijt.
(Deze foto bevat AI gegenereerde content)
Ik vroeg het aan Dr. Simon Poole, expert op het gebied van olijfolie en gezondheid
Tijdens mijn sommeliers opleiding in New York kreeg ik inspirerende lessen van Dr. Simon Poole over de gezondheidseffecten van extra vergine olijfolie.
Simon is een Cambridge-gebaseerde Britse arts, auteur van onder meer The Olive Oil Diet, en internationaal erkend als autoriteit op de wetenschap achter het mediterrane dieet, onder meer als adviseur van het Olive Wellness Institute.
Op 14 september sprak ik hem tijdens de eerste avond van de Olijfolie Sommeliers opleiding bij the Olive Oil Academy in Den Bosch, waar ik als alumnus te gast was.
Ik legde hem de shot-vraag rechtstreeks voor. Zijn antwoord was verrassend nuchter:
Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat een shot olijfolie op een nuchtere maag, met of zonder citroen, iets extra's oplevert ten opzichte van gebruik over de dag. - Dr. Simon Poole
Aan de andere kant geeft hij aan dat er niets mis mee is, zolang het niet ten koste gaat van olijfolie bij je maaltijden.
De echte kracht zit volgens hem in de combinatie met eten: de polyfenolen in olijfolie gaan een wisselwerking aan met groenten, en een scheut over koolhydraten helpt bijvoorbeeld de bloedsuikerpiek te dempen.
En dus is zijn advies de 20-30 ml polyfenolrijke olijfolie te verdelen over de eetmomenten van de dag. In je salades, door je yoghurt of op je groenten.
Simon benadrukt ook nog eens dat olijfolie geen medicijn is dat je als een shotje neemt, maar een voedingsmiddel. Hij is ook kritisch op de ultra-hoge-polyfenol olijfoliën die tegenwoordig in kleine flesjes als bijna medicinaal worden verkocht.
De moderne wetenschap onderbouwt vooral de inname van polyfenolrijke olijfolie tijdens de maaltijd.
Dat sluit aan bij mijn eigen filosofie:
Olijfolie met veel polyfenolen moet vooral ook gewoon lekker zijn. Dan hoef je jezelf 's ochtends nergens doorheen te werken maar combineer je hem als smaakmaker met je maaltijd, waarna de polyfenolen hun werk doen. - Mark Lemmens, olijfolie sommelier
Wat zegt de wetenschap?
In de EU bestaat één toegestane gezondheidsclaim over extra vergine olijfolie en het effect van polyfenolen: olijfoliepolyfenolen dragen bij tot de bescherming van bloedvetten tegen oxidatieve stress.
Deze claim mag alleen gebruikt worden voor olijfolie met minimaal 5 mg hydroxytyrosol en afgeleide stoffen per 20 gram olie, aantoonbaar gemeten met een erkende laboratoriummethode. En het effect wordt expliciet gekoppeld aan een dagelijkse inname van 20 gram, ongeveer een shot dus, of twee eetlepels.
De minimumwaarde komt neer op 250mg polyfenolen per kg olijfolie, op het moment van consumptie!
Niet elke olijfolie haalt die polyfenolwaarde. Die hangt namelijk af van olijfsoort, oogstmoment, verwerking, opslag en versheid van de olijfolie. Hoe verser de olie en hoe vroeger in het seizoen geoogst, hoe hoger doorgaans het polyfenolgehalte.
Afname van polyfenolen
Polyfenolen nemen gedurende de tijd af. Goed opgeslagen olijfolie in tanks bij de producent verliest in het eerste jaar grofweg zo'n 10%. Terwijl in de fles zo'n 30-40% verloren gaat in het eerste jaar. Dat is ook de reden dat ik voor Olicious pas laat bottelen als ik de olijfolie ook daadwerkelijk nodig heb.
Oude, lang opgeslagen of geraffineerde olie levert nauwelijks nog polyfenolen op. De claim is dus garantie voor elke fles in het schap. Hij geldt alleen voor olie die dat gehalte ook daadwerkelijk kan aantonen.
Omdat polyfenolen in de regel direct na oogst gemeten worden, is het verstandig naar olijfolie te zoeken met waardes tussen de 500 en 800 mg/kg. Dan kan je ervan uitgaan dat als je hem binnen een jaar na oogst gebruikt het gehalte aan polyfenolen nog hoog genoeg is.
En de rest: afvallen, een betere stoelgang?
Online zie je veel meer beloftes dan alleen die polyfenolclaim: afvallen met olijfolie, een betere spijsvertering, een losser wordende stoelgang. Voor geen van die effecten bestaat een officieel erkende gezondheidsclaim. Hoe ver marketingtaal daarin eigenlijk mag gaan zonder de wet te overtreden, beschrijf ik hier.
Olijfolie blijft vet, met ruim 800 kcal per 100 ml. Wat wel vaak wordt genoemd: vet kan de darmen en de galblaas een beetje stimuleren, zeker op een nuchtere maag.
Sommige mensen merken daardoor inderdaad een soepelere stoelgang. Het blijft vooral een kwestie van uitproberen wat jouw lichaam prettig vindt.
Mijn conclusie over het olijfolie shot: onzin, met een kanttekening
Ik noem het liever onzin met een kanttekening dan puur onzin. Er zit een kern van waarheid in het olijfolie shot vanuit de achtergrond dat een bepaalde hoeveelheid per dag gezond is. Maar de manier waarop de trend online wordt verkocht is vaak veel groter dan wat er daadwerkelijk bewezen is.
Wil je het het gezondheidseffect dan adviseer ik dit:
Twee tot drie eetlepels per dag (30 tot 50 ml), verspreid over je maaltijden, is de hoeveelheid die de meeste mediterrane-dieet-onderzoeken aanhouden. Kies voor een verse extra vergine olijfolie met minimaal 250 mg/kg polyfenolen op het moment van inname.
Een duidelijk pittige en bittere afdronk is meestal een goede indicatie van de aanwezigheid van de polyfenolen.
Hier vind je olijfolie met een hoog polyfenolgehalte
Wil je weten hoe je goede olijfolie herkent? Dat leg ik hier stap voor stap uit.
Verwacht geen directe wonderen: de echte waarde van olijfolie zit in de consistentie, elke dag een beetje bij je maaltijden. Maar niet in één spectaculair ochtendritueel. Het meeste wetenschappelijk onderzoek betrekt zich ook op studies gedurende langere tijd.
Veelgestelde vragen
Hoeveel olijfolie per dag is gezond?
Twee tot drie eetlepels (30 tot 50 ml) per dag is de hoeveelheid die de meeste mediterrane-dieet-onderzoeken aanhouden, verspreid over je maaltijden. De officiële EU-claim over polyfenolen vereist minimaal 20 gram per dag.
Werkt olijfolie laxerend?
Er is geen officieel erkende claim dat olijfolie laxerend werkt. Vet kan de darmen wel wat stimuleren, waardoor sommige mensen een soepelere stoelgang merken, maar dit verschilt sterk per persoon.
Welke olijfolie kun je het beste drinken?
Kies een verse, kwalitatief hoogwaardige extra vergine olijfolie met een polyfenolgehalte van 500-800 mg/kg, gemeten direct na de oogst. Hoe pittiger en bitterder de smaak, hoe hoger doorgaans het polyfenolgehalte, en dus hoe interessanter voor een shot of consumptie gedurende de dag.
Check het assortiment polyfenolrijke olijfolie van Olicious
Moet je olijfolie op een nuchtere maag drinken?
Niet per se. Volgens Dr. Simon Poole, Brits arts en olijfolie-expert, is er geen wetenschappelijk bewijs dat een shot op een nuchtere maag beter werkt dan olijfolie verspreid over je maaltijden. Het effect telt op basis van de totale dagelijkse hoeveelheid.
Werkt citroensap met olijfolie beter dan olijfolie puur?
Niet aantoonbaar. Citroensap voegt vooral frisheid toe en maakt de shot voor sommigen makkelijker weg te drinken, maar er is geen wetenschappelijk bewijs voor een extra effect. Ook Dr. Poole bevestigde dat: met of zonder citroen maakt voor de onderbouwing niets uit.
Mark Lemmens is Olive Oil Times gecertificeerd olijfolie sommelier, olijfolie proever en panellid van een IOC-gecertificeerd panel. Meer over zijn achtergrond lees je op de sommelier pagina.
