Polyfenolen olijfolie

Het polyfenolgehalte wordt gemeten door gecertificeerde laboratoria, met methoden zoals: COI/T.20/Doc. No. 29/Rev.2 (2022) en NGD C89-10 (HPLC). Deze analyses geven het totaal aan EFSA-relevante polyfenolen in mg/kg. Als we bij Olicious de EFSA claim vermelden dan hebben we onze oliën hierop specifiek laten analyseren, zodat je zeker weet dat de claim klopt. Je vindt de waardes bij de producteigenschappen. En je kan ons om het meetrapport vragen.

Het polyfenolgehalte wordt vastgesteld met laboratoriumanalyse, maar niet elke methode is even betrouwbaar. De twee meest gebruikte technieken zijn:

• HPLC (High-Performance Liquid Chromatography): de methode die door het International Olive Council en de EFSA wordt erkend voor het onderbouwen van gezondheidsclaims. Deze meet specifiek de relevante polyfenolen zoals hydroxytyrosol en oleuropeïne.
• NMR (Nuclear Magnetic Resonance): een snellere, goedkopere methode, maar deze meet ook andere verbindingen mee die geen polyfenolen zijn. Hierdoor kunnen NMR-resultaten aanzienlijk hoger uitvallen dan de werkelijke, EFSA-relevante polyfenolwaarde.

Als olijfolie sommelier let ik er daarom op dat een polyfenolwaarde altijd is vastgesteld met een erkende HPLC-analyse, en niet met NMR, voordat ik een olie op basis daarvan aanbeveel. Van elke olijfolie kan je van ons een rapport met de waardes krijgen.

Deze methode is specifiek ontworpen voor de kwantificering van biophenolen, zoals derivaten van oleuropeïne en ligstroside, lignanen en fenolzuren.

De IOC erkende methode bestaat uit 4 stappen:

1. Extractie: De gezonde stoffen worden eerst direct uit de olie gehaald (geëxtraheerd) met behulp van een methanoloplossing (methanol/water 80/20).
2. Analyse (HPLC): De vloeistof wordt vervolgens geanalyseerd met High-Performance Liquid Chromatography (HPLC). Dit apparaat scheidt de verschillende soorten polyfenolen van elkaar op basis van hun chemische eigenschappen.
3. Detectie: De stoffen worden gedetecteerd met een UV-detector bij 280 nm.
4. Standaardisatie: Om de resultaten nauwkeurig te kunnen berekenen, wordt syringinezuur als interne standaard gebruikt. Het uiteindelijke gehalte wordt uitgedrukt in mg/kg tyrosol.

Aanzienlijk lager risico hebben op hart- en vaatziekten vergeleken met mensen die andere vetten gebruiken.

• Verlaagd risico op ziekten: Grootschalige studies, zoals het PREDIMED-project, hebben aangetoond dat individuen die olijfolie (bij voorkeur extra vierge) consumeren een aanzienlijk lager risico hebben op hart- en vaatziekten vergeleken met mensen die andere vetten gebruiken. Bron. Belangrijk om te weten: dit effect is vastgesteld bij consistente, dagelijkse inname over een langere periode. Niet bij incidenteel gebruik. Dit onderstreept waarom de EFSA-claim uitgaat van een dagelijkse portie van minimaal 20 gram olijfolie.
• Deze consumptie wordt ook geassocieerd met een verhoogde levensduur en een lagere algemene sterfte. Bron
• Bescherming tegen oxidatieve stress: De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) erkent officieel dat olijfoliepolyfenolen bijdragen aan de bescherming van bloedlipiden (vetten in het bloed) tegen oxidatieve schade. Dit is belangrijk omdat de oxidatie van cholesterol een sleutelrol speelt bij het ontstaan van aderverkalking. Bron
• Biologische werkingsmechanismen: De gunstige effecten worden toegeschreven aan de diverse biologische activiteiten van polyfenolen, waaronder hun sterke antioxidatieve, ontstekingsremmende en antimicrobiële eigenschappen. Bron

Polyfenolen zijn bioactieve verbindingen die door planten worden geproduceerd om zichzelf te beschermen tegen omgevingsfactoren zoals UV-licht, zuurstof, infecties en ongedierte.

Wanneer mensen deze stoffen via voeding binnenkrijgen, hebben ze krachtige antioxidante en ontstekingsremmende effecten in ons lichaam. Ze helpen het lichaam te beschermen tegen schade door vrije radicalen, wat bijdraagt aan de preventie van ziekten en veroudering.

Daarnaast bepalen ze voor een groot deel de stabiliteit en de smaak van de olie.

Het gehalte varieert sterk (van 80 tot 1200 mg/kg) en hangt af van de olijfvariëteit, de bodem, irrigatie, het klimaat, het moment van oogsten en de gebruikte extractiemethode. 

Olijven die vroeg in het seizoen worden geoogst (early harvest), bevatten over het algemeen meer polyfenolen. Ook bomen die onder bepaalde stress staan, zoals bomen die op grote hoogte groeien of blootstaan aan veel UV-licht, temperatuurverschillen of wind, produceren meer van deze beschermende stoffen.

Je kunt de aanwezigheid van polyfenolen direct proeven door een bittere en scherpe, peperige smaak achter in de keel. Een specifieke polyfenol genaamd oleocanthal is verantwoordelijk voor de prikkeling die je soms even laat hoesten.

Onderzoek laat zien dat oleocanthal een werkingsmechanisme heeft dat lijkt op dat van ontstekingsremmers zoals ibuprofen. Het gaat hier om een vergelijkbaar mechanisme in laboratoriumonderzoek, niet om chemisch identieke stoffen of een bewezen medicinaal effect bij consumptie.

Verder is het belangrijk dat de olijfolie fris ruikt, naar vers gemaaid gras, groene blaadjes of tomatenplanten. Dan weet je in ieder geval dat je te maken hebt met goede kwaliteit olijfolie.

Volgens de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) moet een olie minimaal250 milligram polyfenolen per kilogrambevatten om een officiële gezondheidsclaim te mogen voeren. Oliën met een lager gehalte bieden niet dezelfde wetenschappelijk bewezen bescherming tegen oxidatieve stress.

Om de gezondheidsvoordelen te ervaren, raden experts een dagelijkse inname aan van 20 tot 50 ml extra vierge olijfolie. Dit komt neer op ongeveer twee tot drie eetlepels per dag, wat de standaarddosering is in veel wetenschappelijke studies naar het mediterrane dieet. 

Je moet dan wel zeker weten dat je een olijfolie hebt met meer dan 250 mg/kg relevante polyfenolen.

Ja, polyfenolen zijn antioxidanten en "offeren" zichzelf op om de olie te beschermen tegen licht, hitte en zuurstof. Hierdoor neemt het gehalte na verloop van tijd af. Het is daarom het beste om olie vers te consumeren en te bewaren in een donkere fles op een koele plaats.

Extra vergine olijfolie verlies zo'n 30% aan polyfenolen in het eerste jaar na de oogst. Is het begingehalte aan polyfenolen hoger, dan gaat het minder snel. Is het gehalte lager, dan kan het sneller gaan.

Absoluut. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, zijn polyfenolen juist hittebestendig en beschermen ze de olie tegen degradatie tijdens het bakken. Ze kunnen zelfs de vorming van schadelijke stoffen in vlees en vis tijdens het verhitten aanzienlijk verminderen.

Hoewel het gehalte aan polyfenolen afneemt bij blootstelling aan hitte, blijft extra vergine olijfolie zeer stabiel. De aanwezige polyfenolen beschermen de olie tegen afbraak en voorkomen de vorming van schadelijke polaire verbindingen. Bovendien kunnen ze tijdens het koken overgaan in het voedsel.

Extra vergine olijfolie wordt verkregen door olijven simpelweg te pletten en mechanisch te persen, zonder verhitting of chemicaliën. Hierdoor blijven de natuurlijke antioxidanten behouden. Geraffineerde oliën (zoals "milde" of "classico" olijfolie of zaadoliën) ondergaan bewerkingen die de meeste van deze gezonde stoffen verwijderen.

De scherpe, peperige smaak van extra vergine olijfolie wordt veroorzaakt door de stof Oleocanthal.

Oleocanthal is een uniek fenol dat uitsluitend in extra vierge olijfolie voorkomt en in geen enkel ander voedingsmiddel, zelfs niet in de olijven zelf voordat ze tot olie zijn verwerkt.

Hierom is Oleocanthal bijzonder:

• Ontstekingsremmende werking: Het heeft eigenschappen die qua werkingsmechanisme vergelijkbaar zijn met de ontstekingsremmer ibuprofen. Dit is aangetoond in laboratoriumonderzoek, niet als bewezen medicinaal effect bij consumptie.
• Hersenfunctie: Het wordt intensief onderzocht vanwege zijn neuroprotectieve effecten, waarbij het zou kunnen helpen bij het voorkomen van de ziekte van Alzheimer en andere vormen van cognitieve achteruitgang. Dit onderzoek bevindt zich in een vroeg stadium en is geen officiële gezondheidsclaim dat het ziektes zoals Alzheimer voorkomt of behandelt bij mensen.

De bittere smaak van extra vergine olijfolie wordt veroorzaakt door het antioxidant Oleuropeïne.

Oleuropeïne is een van de meest voorkomende fenolische verbindingen in extra vergine olijfolie. De derivaten en afbraakproducten hiervan (zoals hydroxytyrosol) zijn essentieel voor de gezondheidswaarde van de olie.

• Breed spectrum aan voordelen: Er wordt wetenschappelijk onderzoek gedaan naar antioxidatieve, ontstekingsremmende en immuunmodulerende eigenschappen van deze stof.
• Hart en hersenen: Er wordt onderzocht hoe het bijdraagt aan de gezondheid van het hart en het vermogen om hersencellen te beschermen tegen ziekten zoals Parkinson en beroertes.

Oleuropeïne en Oleocanthal zijn zeer stabiel en dragen bij aan de lange houdbaarheid van de olie, maar hun concentratie neemt na verloop van tijd af, vooral bij blootstelling aan hitte, licht en zuurstof

Dat is natuurlijk ok als je zeker weet dat je daarmee de juiste hoeveelheid polyfenolen binnen krijgt. Er zijn kant-en-klare shorts in de handel verkrijgbaar, maar ze zijn ook duur.

Twee eetlepels extra vergine olijfolie met de juiste hoeveelheid polyfenolen kan je ook pur consumeren, in je yoghurt, op brood en in je salade. Dat heeft hetzelfde effect.

De belangrijkste bewezen werking is debescherming van bloedlipiden (zoals LDL-cholesterol) tegen oxidatieve stress. Dit is cruciaal omdat geoxideerd cholesterol bijdraagt aan ontstekingsprocessen die leiden tot hart- en vaatziekten

Er wordt wetenschappelijk onderzoek gedaan naar mogelijke effecten van polyfenolen op cognitieve gezondheid en insulinegevoeligheid.

Dit onderzoek is nog niet vertaald naar een officieel erkende gezondheidsclaim, en olijfolie is en blijft een voedingsmiddel. Het is geen middel om ziektes te voorkomen of te behandelen. Heb je vragen over een specifieke aandoening, raadpleeg dan altijd een arts of specialist.

Niet noodzakelijk. Hoewel een gehalte boven de 250 mg/kg goed is, is er geen bewijs dat ultra-hoge doses effectiever zijn. Er is zelfs een theoretische zorg dat een teveel aan antioxidanten de eigen natuurlijke beschermingsmechanismen van het lichaam kan verstoren. 

Bovendien kunnen zeer hoge concentraties de olie voor sommige mensen onaangenaam bitter maken. Daarmee is olijfolie met extreem veel polyfenolen niet meer lekker.

Oleocanthal is een uniek polyfenol dat alleen in extra vierge olijfolie voorkomt. Het is uitgebreid onderzocht vanwege zijn werkingsmechanisme dat vergelijkbaar is met dat van ibuprofen, en is onderwerp van vroeg wetenschappelijk onderzoek naar mogelijke effecten op celgezondheid. Dit is geen bewijs van een geneeskrachtig effect bij mensen.