Steeds meer verkopers gebruiken termen als "hyper", "extreme", "medicinaal" of concrete gezondheidsbeloftes om olijfolie met veel polyfenolen aan te prijzen. Klinkt overtuigend, maar welke van die claims zijn eigenlijk wel en niet toegestaan?
Ik zet het voor je op een rij.
Polyfenolen in olijfolie: Dit is de officiële EFSA-claim
Er is precies één erkende gezondheidsclaim voor polyfenolen in olijfolie, conform Verordening (EU) nr. 432/2012 geregistreerd in het EU Register of Health Claims onder ID POL-HC-6431. Om deze te mogen voeren, moet olijfolie minimaal 250-300 mg/kg van de relevante polyfenolen bevatten die door de European Food Safety Authority (EFSA) zijn bepaald (hydroxytyrosol en zijn derivaten).
De exacte, goedgekeurde gezondheidsclaim luidt:
"Olijfoliepolyfenolen helpen bij het beschermen van bloedlipiden tegen oxidatieve stress."
Dit is de énige toegestane claim. Niet een vergelijkbare versie en ook geen "krachtigere" variant. Het gaat alleen om deze specifieke zin, onder deze specifieke voorwaarden.
Wetgeving rondom gezondheidsclaims in Nederland
- Geen eigen interpretaties: Een verkoper mag geen "verbeterde versie" van een goedgekeurde claim verzinnen.
- Verbod op misleiding: Een claim mag nooit misleidend of onduidelijk zijn (Verordening EU nr. 1169/2011).
- Strikt toezicht: In Nederland houdt de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) hier toezicht op. Zij controleren claims op etiketten, websites én social media. Bij een overtreding kunnen boetes volgen.
Drie misleidende gezondheidsclaims over polyfenolen in de huidige olijfolie markt
Niet elke claim die je online tegenkomt is juist. Wetenschappelijk onderzoek naar de gezondheidseffecten van extra vergine olijfolie levert bijna dagelijks nieuwe inzichten op.
Helaas worden deze onderzoeken te vaak commercieel misbruikt.
Wat ik veel tegenkom:
-
Ongedefinieerde superlatieven
Termen als "hyper", "ultra", "extreem" of "superfood" hebben geen wettelijke definitie. Het zijn zelfbedachte marketingtermen die misleidend kunnen zijn, omdat ze suggereren dat de olie superieur is zonder dat dit medisch is onderbouwd.
-
Medicinale of therapeutische taal
Woorden als "medicinaal", "therapeutisch" of "geneeskrachtig" zijn voor gewone voedingsmiddelen strikt verboden. Het claimen van medische effecten buiten de officiële EFSA-claim kan in strijd zijn met de Geneesmiddelenwet. Zelfs het maken van verwijzingen naar onderzoeken en mogelijke effecten kan tricky zijn. -
Specifieke fysiologische effectclaims zonder officiële goedkeuring
Beloftes zoals "zorgt voor een stabiele bloeddruk" of "sneller herstel na training" zijn feitelijk verboden. EFSA heeft claims rondom bloeddruk en HDL-cholesterol voor olijfolie expliciet afgewezen wegens gebrek aan consistent wetenschappelijk bewijs. Ook als er ergens onderzoek naar zou bestaan, mag de claim pas gebruikt worden nadat deze de officiële goedkeuringsprocedure heeft doorlopen.
Polyfenolengehalte meten: een cijfer zegt niets. De HPLC-testmethode is de norm.
Een indrukwekkend mg/kg-cijfer overtuigt, maar de meetmethode bepaalt de betrouwbaarheid. Er zijn twee gangbare technieken in laboratoria:
- HPLC (High-Performance Liquid Chromatography): de methode die door het International Olive Council en de EFSA wordt erkend. Meet specifiek de relevante polyfenolen.
- NMR (Nuclear Magnetic Resonance): sneller en goedkoper, maar meet ook stoffen mee die geen polyfenolen zijn. Hierdoor kunnen NMR-resultaten 60 tot 500% hoger uitvallen dan de werkelijke waarde.
Een hoog getal zonder vermelding van de meetmethode is dus geen garantie voor kwaliteit.
Daarom moet je dus zeker stellen dat het polyfenolengehalte gemeten is met een door het IOC goedgekeurde methode.
Het polyfenolgehalte wordt gemeten door gecertificeerde laboratoria, met methoden zoals:
-
COI/T.20/Doc. No. 29/Rev.2 (2022)
-
NGD C89-10 (HPLC)
Deze analyses geven het totaal aan EFSA-relevante polyfenolen in mg/kg.
De aanpak van Olicious
Is een extreem hoog polyfenolengehalte altijd beter?
Niet per se. Boven de EFSA-drempel van 250 mg/kg is er geen bewijs dat een nóg hoger gehalte een sterker effect geeft. Hooguit neem je dan minder olijfolie in voor hetzelfde effect.
De voordelen van een hoog aandeel polyfenolen
- Langere houdbaarheid: De olie is stabieler en oxideert minder snel.
- Buffer voor veroudering: In de eerste maanden na de oogst neemt het polyfenolgehalte geleidelijk af. Hoe snel hangt af van olijfsoort en bewaarcondities. Een olie die start op 700 mg/kg heeft daardoor een veel grotere buffer om ook na verloop van tijd nog ruim boven de EFSA-grens van 250 mg/kg te blijven, vergeleken met een olie die net op de grens start. Bron
-
Lagere dosering: Je hoeft eventueel iets minder dan de aanbevolen 2 eetlepels (20 gram) te gebruiken voor hetzelfde effect
De nadelen van een extreem hoog aandeel polyfenolen
- Bittere smaak: Hoe hoger het polyfenolgehalte, hoe bitterder en scherper de olie in de keel brandt. Boven de 800 mg/kg gaat dit vaak ten koste van het culinaire plezier. Uiteraard zijn hierop uitzonderingen bij specifieke olijfsoorten mogelijk.
- Verstoring van je eigen afweer: Vooraanstaand expert Dr. Simon Poole waarschuwt in The Doctor's Kitchen(afleveringen 99 en 242) dat een overdaad aan externe antioxidanten het natuurlijke interne redox-systeem van je lichaam kan verstoren. Check deze podcasts van The Doctor's Kitchen:
Checklist: Waar moet je op letten bij de aankoop van olijfolie met veel polyfenolen?
- Wordt de exacte, door de EFSA goedgekeurde bewoording gebruikt?
- Zijn de waarden gemeten via de officiële HPLC-methode (COI/T.20/Doc. No. 29 of NGD C89-10 (HPLC)?
- Is het officiële laboratoriumrapport van het juiste oogstjaar opvraagbaar?
- Staat het oogstjaar en de exacte herkomst/producent transparant op de fles?
